Duurzame inkoop als opstap naar RAW: zo werkt de Inkooptoolbox Duurzame Wegen

De aanleiding om de Inkooptoolbox Duurzame Wegen te ontwikkelen was dat er al diverse initiatieven bestonden, maar vooral los van elkaar. Emile Barendregt noemt BouwCirculair en de MVI-criteriatool van PIANOo als voorbeelden. "Zo waren er al allerlei goede initiatieven, maar als geheel was het best versnipperd. Wij wilden één inkoopstrategie ontwikkelen die geschikt is voor alle opdrachtgevers in de sector - gemeenten, provincies, waterschappen - om zo een gezamenlijke koers te bepalen."

Vertrekpunt was het Deltaplan Duurzame Wegverharding, de basis van NPDW. Om tot een gefundeerde strategie te komen, werd breed onderzoek gedaan. "We hebben eerst het net opgehaald: alles verzameld wat er al in Nederland speelt. Daarna hebben we op basis van een model berekend welke maatregelen het meeste effect hebben: hoeveel CO₂-reductie bereik je, hoeveel grondstoffen bespaar je, en wat zijn de kosten?"

De uitkomsten daarvan werden vervolgens vertaald naar concrete contractteksten. "Stel, je wilt meer gerecycled asfalt. Hoeveel kun je dan vragen? Is 10 procent al veel, of kun je naar 60 procent? Daar proberen we helderheid in te scheppen."

De toolbox werkt met drie ambitieniveaus. Brons omvat maatregelen die niet veel duurder of risicovoller zijn dan de gangbare praktijk, maar wel aantoonbare impact hebben. Zilver vraagt iets meer tijd en kennis, en kent wat meer onzekerheden. Goud ten slotte zijn echt innovatieve maatregelen waarvan het effect nog onzeker is.

Emile: "Biobased asfalt heeft veel potentie, maar is nog niet zo ver ontwikkeld dat je als opdrachtgever zegt: pas dit standaard overal toe. Wel is het belangrijk dat koplopers het verkennen en kennis delen." De ambitieniveaus sluiten aan bij de verschillende fasen waarin duurzame maatregelen zich bevinden: van breed toepasbaar tot innovatief en nog volop in ontwikkeling.

De mate van volwassenheid is ook relevant voor de doorontwikkeling richting de RAW-systematiek, zo legt Tom de Water, programmamanager verduurzaming RAW uit. "Vanuit RAW faciliteren we catalogusbepalingen, dit zijn niet verplichte bepalingen die bestekschrijvers kunnen selecteren om op te nemen in hun bestek. Een voorbeeld hiervan is asfalt met een certificaat van het Asfaltkwaliteitsloket op TRL 7, 8 en 9."

De relatie met RAW is een kernthema in de samenwerking tussen NPDW en CROW. Emile ziet de Inkooptoolbox Duurzame Wegen als een tussenstap. "Ik zie de toolbox als een soort voorportaal voor RAW. Nieuwe duurzame maatregelen staan vaak nog niet in de RAW, maar het is wel belangrijk dat er al ervaring mee wordt opgedaan. Om iets in RAW te laten landen, heb je ervaringen én draagvlak nodig. De toolbox helpt dat op te bouwen."

Het RAW-team van CROW is daarom actief betrokken bij die verbinding. Tom: "Warm Mix Asfalt (WMA) bieden we al aan via een catalogusbepaling, en de toolbox verwijst daar direct naar - de tekst is zelfs identiek. Voor de milieukostenindicator (MKI) loopt een wetgevingstraject. Zodra duidelijk is wat daarvan de uitkomst is, volgt ook opname in RAW." Opdrachtgevers kunnen nu al gebruik maken van de contractteksten en MKI- plafondwaarden uit de toolbox.

De contractteksten in de toolbox zijn zorgvuldig samengesteld en gebaseerd op bestaande praktijkvoorbeelden, waaronder bestekken van de provincie Noord-Brabant. "Een aanbestedingsjurist heeft alle teksten nagelezen", benadrukt Emile Barendregt. "Ieder project is uniek, dus je moet ze altijd even goed checken, maar in principe kun je ze direct in een RAW-bestek opnemen." De toolbox is daarnaast breder inzetbaar en zou ook ter inspiratie kunnen dienen voor bijvoorbeeld UAV-GC-contracten.

Om het effect van de toolbox te volgen, voerde CROW in samenwerking met NPDW een nulmeting uit. "We hebben de helft van alle RAW-bestekken uit 2025 en de UAV-GC aanbestedingen die in 2025 via Tenderned op de markt kwamen, doorzocht op teksten die aansluiten bij de toolbox - voor MKI, Warm Mix Asfalt en hergebruikspercentages", legt Tom uit. "Dit willen we jaarlijks herhalen om te zien of er groei zit in de duurzame uitvraag."

Naast het meten van het gebruik van de maatregelen is ook monitoring in projecten belangrijk. Niet alleen de vraag óf een maatregel wordt toegepast is belangrijk, maar ook hoe deze in de praktijk uitpakt. Die inzichten zijn nodig om te bepalen welke maatregelen voldoende bewezen, toepasbaar en gedragen zijn om uiteindelijk een plek te kunnen krijgen in de RAW-systematiek.

Warm Mix Asfalt springt eruit als maatregel met groot groeipotentieel. "Het wordt nog beperkt uitgevraagd, terwijl de techniek al volwassen is", zegt Emile. Zij benadrukt ook het belang van contractflexibiliteit. "Leg niet nu al vast wat je de komende vier jaar gaat vragen. Wat vorig jaar nog innovatief was, is nu misschien al meer standaard. Ruimte houden om te verduurzamen is juist in langjarige raamovereenkomsten en onderhoudscontracten essentieel."

Tom en Emile doen daarom een oproep aan opdrachtgevers om vooral met de toolbox aan de slag te gaan én hun ervaringen actief te delen. Alleen dan kan de sector gezamenlijk leren welke maatregelen in de praktijk goed werken, welke aandachtspunten er zijn en wat nodig is om kansrijke maatregelen verder te brengen richting de RAW-systematiek.

Tom: “Deel vooral met ons welke maatregelen uit de toolbox je toepast, hoe dat bevalt en waar je tegenaan loopt. Die ervaringen zijn onmisbaar om te bepalen wat rijp is voor opname in de RAW-systematiek.”

De Inkooptoolbox Duurzame Wegen is kosteloos beschikbaar via npdw-inkooptoolbox.nl.

Wil je ervaringen delen over de Inkooptoolbox Duurzame Wegen of je heb je vragen of verzoeken? Laat het weten aan NPDW. Heb je vragen over verduurzaming van RAW? Neem dan contact op met Tom de Water.

NPDW en CROW werken nauw samen met de infrasector om de transitie naar duurzame wegverharding te versnellen en te standaardiseren. NPDW werkt samen met partijen uit de wegverhardingssector uit wat er nodig is om duurzame wegverharding tot de nieuwe norm te maken. CROW ontwikkelt en beheert vervolgens de bijbehorende standaarden en richtlijnen en deelt deze met de sector. Zo bouwen we samen aan duurzame wegen.